Poziomy osiągnięć uczniów:

1 – poziom podstawowy, 2 – poziom rozszerzony, 3 – poziom kompletny

Treści nauczania

Działy programowe

tematy lekcyjne

licz. godz.

Cele

Umiejętności i osiągnięcia ucznia

1. Podstawy korzystania z różnorodnych źródeł

informacji geograficznej

Geografia jako nauka

Geografia jako nauka

 

1

– Poznanie terminologii z zakresu

geografii fizycznej i nauk

pokrewnych niezbędnej do zrozumienia informacji geograficznych

– poznanie podstaw systemowego

ujmowania (pojmowania)

środowiska geograficznego.

 

 

1 – Uczeń określa przedmiot badań. geografii oraz innych nauk o Ziemi powiązanych z geografią, posługuje się klasyfikacją nauk geograficznych,

2 – Uczeń odróżnia przedmiot badań geografii fizycznej i społeczno-ekonomicznej

oraz ogólnej i regionalnej, odnajduje przykłady związków geografii z innymi naukami,

3 – Uczeń rozumie wzajemne relacje między przestrzenią geograficzną i środowiskiem geograficznym, wyszukuje informacji geograficznych na określony temat

Środowisko geograficzne i jego komponenty

 

Ścieżka 2, t. 1

1

Wyszukiwanie informacji geograficznych i ich krytyczna weryfikacja

 

ścieżka 1, t. 1 i 10

1

 

Sprawdzenie wiadomości

1

 

 

Mapa jako rysunek Ziemi (5)

 

Ogólne wiadomości o mapach

1

– Poznanie różnorodnych źródeł

informacji geograficznej (w

tym rodzajów map, zdjęć lotniczych

i obrazów satelitarnych,

systemów informacji

geograficznej – SIG).

– Zdobycie umiejętności orientowania

mapy w terenie, obliczania

wysokości, odległości,

powierzchni na mapach, określania

współrzędnych.

– Zdobycie umiejętności analizy

danych statystycznych podanych

na mapach, zawartych

w tabelach i wykresach (w tym sporządzanie i interpretacja krzywej hipsometrycznej).

 

1 – Uczeń wykonuje pomiar odległości na mapie, posługuje się podziałką mapy,

posługuje się definicją skali mapy, przelicza skalę liczbową na mianowaną (i odwrotnie), oblicza wymiary liniowe na mapie i w rzeczywistości za pomocą skali mapy.

2 – Uczeń wykreśla podziałkę o określonej skali, oblicza wymiary powierzchniowe na mapie i w rzeczywistości za pomocą skali mapy.

3 – Uczeń oblicza skalę mapy, znając wymiary na mapie i w rzeczywistości.

1 – Uczeń odróżnia wysokość względną od bezwzględnej, oblicza wysokość

względną, odczytuje z mapy poziomicowej i hipsometrycznej wysokość

bezwzględną oraz kierunek i wielkość nachylenia stoku, rozróżnia na mapie

poziomicowej i hipsometrycznej formy wypukłe i wklęsłe,

2 – Uczeń wymienia metody przedstawiania rzeźby terenu na mapach, wykreśla na rysunku poziomicowym linie szkieletowe.

3 – Uczeń rozpoznaje różne formy terenu przedstawione na mapach różnymi

metodami, kreśli profil topograficzny, kreśli poziomice na podstawie sieci

punktów wysokościowych.

1 – Uczeń wymienia zalety i wady globusa z punktu widzenia jego zastosowań

w praktyce, wskazuje na globusie bieguny geograficzne, południki,

równoleżniki, zwrotniki, koła podbiegunowe oraz półkule, określa kierunki

główne na globusie, odróżnia siatkę kartograficzną od geograficznej, lokalizuje obiekty punktowe i powierzchniowe na mapie, znając ich współ-

rzędne geograficzne, określa współrzędne geograficzne obiektów punktowych

i powierzchniowych na globusie i mapie, odczytuje z mapy kierunki z wybranych punktów za pomocą linii siatki kartograficznej.

2 – Uczeń oblicza rozciągłość południkową i równoleżnikową obiektów powierzchniowych

w stopniach, wymienia przykłady zastosowań

współrzędnych geograficznych w praktyce, opisuje zniekształcenia siatek kartograficznych: kątów, powierzchni, odległości, wymienia zastosowania

poszczególnych rodzajów siatek kartograficznych w praktyce.

3 – Uczeń opisuje główne rodzaje siatek kartograficznych.

1 – Uczeń posługuje się klasyfikacją map

ze względu na treść, szczegółowość, skalę i przeznaczenie, rozpoznaje poszczególne

rodzaje map, odczytuje sygnatury stosowane na mapach przeglądowych i topograficznych, odczytuje informacje geograficzne zaprezentowane

za pomocą następujących metod: kropkowej, zasięgów, izarytm, kartogramu, kartodiagramu, analizuje wykresy, diagramy, schematy

2 – Uczeń opisuje zasady generalizacji mapy

3 – Uczeń posługuje się mapą topograficzną w terenie.

 

Siatka geograficzna i kartograficzna

1

Podziałka i skala mapy

1

Zastosowanie map w praktyce

2

 

Sprawdzenie wiadomości

1

 

 

2. Funkcjonowanie systemu przyrodniczego

Ziemi

Ziemia we Wszechświecie

(7)

Wszechświat i jego historia

1

- Poznanie podstawowych praw rządzących materią i energią w naszym wszechświecie;

- poznanie i zrozumienie astronomicznych podstaw funkcjonowania naszej planety i zachodzących na niej zjawisk;

- poznanie i rozumienie konsekwencji ruchów Ziemi;

- zdobycie umiejętności obliczania różnicy czasów;

- zrozumienie zasad funkcjonowania kalendarza i dokonywania prostych obliczeń związanych z rachubą czasu;

1 – Uczeń zna pojęcia: Wszechświat, wielki wybuch, grawitacja, ucieczka galaktyk, prędkość światła, rok świetlny, mgławica, galaktyka, gwiazda, planeta, satelita (księżyc). Zna historię wszechświata i jego strukturę,

2 – Uczeń zna poglądy naukowe na temat przyszłości wszechświata, orientuje się w ogromie wielkości kosmicznych, zna proces powstawania i zanikania gwiazd i układów planetarnych.

3– porównuje odległości we Wszechświecie, opisuje hierarchiczną budowę Wszechświata, wyjaśnia terminy:, przedstawia najistotniejsze założenia teorii Kopernika,

podaje podstawowe wymiary elipsoidy ziemskiej: obwód, średni promień.

i średnicę, promień równikowy i biegunowy.

1– Uczeń wymienia nazwy przyrządów służących do badania Wszechświata,

opisuje budowę galaktyki Drogi Mlecznej, opisuje budowę Układu Słonecznego, objaśnia terminy: planetoida, kometa, meteor, meteoryt, czarna

dziura,

2– Uczeń wymienia nazwy planet Układu Słonecznego w kolejności według rozmiarów i odległości od Słońca, odróżnia kulę, elipsoidę ziemską od geoidy

3– Uczeń porównuje widome drogi Słońca na sklepieniu niebieskim w ciągu doby w różnych porach roku, objaśnia terminy: ruch obiegowy, rok, opisuje

parametry ruchu obiegowego Ziemi, wymienia różnice między rokiem przestępnym i rokiem zwykłym, rozpoznaje lata przestępne na podstawie ich numeru kolejnego.

1 Uczeń zna terminy: wysokość górowania Słońca, noc polarna i dzień polarny, opisuje oświetlenie Ziemi przez Słońce w dniach równonocy i przesileń.

2– Uczeń wymienia nazwy kalendarzowych i astronomicznych pór roku na półkuli północnej i południowej, wymienia ich daty graniczne, wyjaśnia przyczyny zmian długości dnia i nocy, opisuje poszczególne strefy oświetlenia

Ziemi przez Słońce, objaśnia termin biała noc,

wskazuje na mapie obszary występowania białych nocy.

3– Uczeń opisuje widomą drogę Słońca na sklepieniu niebieskim w ciągu doby w różnych szerokościach geograficznych, objaśnia zjawiska wschodu i zachodu

Słońca, dnia i nocy, posługuje się terminami: ruch obrotowy, doba,

górowanie, wymienia widome następstwa ruchu obrotowego Ziemi, wykazuje

zależność czasu miejscowego słonecznego od długości geograficznej.

1– Uczeń opisuje działanie sił bezwładnościowych: odśrodkowej i Coriolisa.

2– Uczeń oblicza różnice czasu strefowego słonecznego na Ziemi między zadanymi punktami za pomocą długości geograficznej, posługuje się terminami: międzynarodową

linię zmiany daty, określa czas lokalny za pomocą mapy stref czasowych,

3– Uczeń określa datę po obu stronach międzynarodowej

linii zmiany daty.

 

Miejsce Ziemi we wszechświecie

1

Parametry Ziemi

1

Ruch wirowy i jego następstwa

1

Podział Ziemi na strefy czasowe

1

Ruch obiegowy i jego następstwa

2

Rachuba czasu - kalendarze

1

 

Sprawdzenie wiadomości

1

 

 

Wnętrze Ziemi

(4)

Budowa wnętrza Ziemi

1

Poznanie i zrozumienie:

– cech zróżnicowania ukształtowania

powierzchni Ziemi;

– elementów budowy geologicznej

(rodzaju skał i ich

wzajemnego ułożenia – struktur

tektonicznych) oraz wpływu

budowy geologicznej na

ukształtowanie powierzchni

Ziemi;

– przebiegu i uwarunkowań endogenicznych

i egzogenicznych

procesów rzeźbotwórczych

oraz ich skutków;

– charakteru, obszarów występowania

oraz przyczyn i konsekwencji

klęsk żywiołowych

wywołanych zjawiskami geologicznymi.

 

1 – Uczeń wymienia metody badań wnętrza Ziemi, wymienia główne pierwiastki

i minerały budujące skorupę ziemską, opisuje zmiany temperatury,

ciśnienia i gęstości ze wzrostem głębokości.

2 – Uczeń opisuje skład chemiczny i własności fizyczne poszczególnych warstw wnętrza Ziemi, odróżnia budowę skorupy kontynentalnej od oceanicznej, odróżnia hipocentrum (ognisko) od epicentrum trzęsienia ziemi.

3 – Uczeń wyjaśnia zjawisko izostazji.

1– Uczeń odróżnia terminy: minerał i skała, opisuje cechy fizyczne wybranych minerałów i skał, rozpoznaje skały: piaskowiec, zlepieniec, łupek, granit, bazalt, wapień, węgiel brunatny i kamienny, sól kamienna, gips, opisuje powstawanie węgla brunatnego i kamiennego, wymienia główne rodzaje skał, wymienia nazwy minerałów i skał będących surowcami mineralnymi,

2– Uczeń opisuje budowę podstawowych rodzajów skał, wyjaśnia powstawanie skał osadowych, magmowych i przeobrażonych, opisuje powstawanie skał osadowych: okruchowych, pochodzenia organicznego i pochodzenia

chemicznego, opisuje powstawanie skał magmowych: głębinowych i wylewnych, rozpoznaje skały: torf, gnejs, marmur, rozpoznaje główne minerały granitu, opisuje formy występowania złóż mineralnych, w szczególności soli kamiennej, ropy naftowej, gazu ziemnego.

3– Uczeń opisuje cykl skałotwórczy

1– Uczeń wymienia rodzaje wzajemnych ruchów płyt skorupy ziemskiej, odróżnia fałdy od uskoków, odróżnia transgresję od regresji morskiej, posługuje się terminami: tarcza i platforma, wskazuje tarcze i platformy na mapie tektonicznej, odróżnia wulkany czynne od wygasłych, opisuje budowę wulkanu, wymienia produkty wybuchu wulkanu, wskazuje na mapie i podaje nazwy najbardziej znanych wulkanów na Ziemi (wybór zależy od nauczyciela), wyjaśnia pojęcie trzęsienia ziemi, wskazuje na mapie świata obszary sejsmiczne i asejsmiczne.

2– Uczeń wyjaśnia przyczyny wzajemnego przemieszczania się płyt skorupy ziemskiej, odróżnia ruchy lądotwórcze od górotwórczych

3– Uczeń przedstawia, korzystając z lektury uzupełniającej, najsłynniejsze wybuchy wulkanów i trzęsienia ziemi oraz ich skutki. 

1– Uczeń odróżnia wiek względny od wieku bezwzględnego, wymienia metody odtwarzania dziejów Ziemi, wymienia w kolejności ery geologiczne w dziejach Ziemi, odczytuje z tabeli stratygraficznej informacje o rozwoju poszczególnych grup organizmów żywych. 

2– Uczeń opisuje zmiany położenia kontynentów w dziejach Ziemi. 

3– Uczeń rozróżnia formy ukształtowania pionowego i poziomego, wskazuje na mapie fizycznej kontynenty, główne półwyspy, wyspy, archipelagi, oceany, morza, zatoki i cieśniny, podaje ich nazwy, posługuje się terminem

depresja, odróżnia niziny od wyżyn i gór, wskazuje na mapie hipsometrycznej oraz podaje nazwy największych nizin i wyżyn, wybranych pasm górskich oraz głównych półwyspów, wysp i archipelagów na Ziemi, wskazuje na mapie batymetrycznej wielkie formy den morskich i

oceanicznych: szelfy, skłony kontynentalne, dna basenów morskich i oceanicznych, łuki wysp, grzbiety śródoceaniczne i rowy oceaniczne, wskazuje na mapie i podaje nazwy najgłębszych rowów oceanicznych na

Ziemi, opisuje przebieg granicy między Europą i Azją,

1– Uczeń wskazuje na mapie hipsometrycznej oraz podaje nazwy najwyższych szczytów i najgłębszych depresji w poszczególnych częściach świata (wybór zależy od nauczyciela),

2– Uczeń wymienia rodzaje wietrzenia, opisuje przebieg poszczególnych rodzajów wietrzenia, posługuje się terminem zwietrzelina, wymienia czynniki i procesy rzeźbotwórcze, opisuje warunki sprzyjające działalności rzeźbotwórczej

wiatru, wymienia przykłady niszczącej i budującej działalności wiatru, wyjaśnia za pomocą rysunku rozwój wydmy, rozpoznaje less, posługuje się terminami: wywiewanie, spłukiwanie i erozja gleb, posługuje się terminem kras, wyjaśnia powstawanie jaskiń, wymienia i rozpoznaje składniki szaty naciekowej w jaskiniach. objaśnia powstawanie lessu, odróżnia formy krasu powierzchniowego i podziemnego,

3– Uczeń posługuje się terminem abrazja, odróżnia wybrzeże strome od płaskiego spowodowane rzeźbotwórczą działalnością fal i prądów morskich.

1– Uczeń opisuje poszczególne typy wybrzeży.

17 – Uczeń opisuje i rozpoznaje rodzaje erozji rzecznej oraz powstałe w jej wyniku formy rzeźby,

2– Uczeń wymienia przykłady niszczącej i budującej działalności lodowców i wód polodowcowych, posługuje się terminami: morena, wysoczyzna, rozpoznaje na ilustracji dolinę polodowcową, odróżnia skutki działalności lądolodów i lodowców górskich,

3– Uczeń posługuje się terminami: żłób i cyrk lodowcowy, wymienia i odróżnia rodzaje moren, odróżnia rzeźbę

staroglacjalną od młodoglacjalnej, wymienia pozostałości zlodowacenia.

Skały i minerały jako budulce skorupy ziemskiej

1

Rodzaje skał

1

Teoria tektoniki płyt litosfery

1

Dzieje Ziemi (2)

Metody badania wieku skał

1

Stratygrafia dziejów Ziemi

1

 

Sprawdzian wiadomości

1

Rzeźba powierzchni Ziemi (10)

Formy ukształtowania powierzchni Ziemi

1

Regiony fizyczno geograficzne Ziemi

1

Czynniki endogeniczne i ich charakterystyka

1

Trzęsienia ziemi i wulkanizm

1

 

Sprawdzian wiadomości

1

 

Rozwój rzeźby – rodzaje wietrzenia

1

Rzeźbotwórcza działalność wód płynących

1

Rzeźbotwórcza działalność fal i prądów morskich

1

Rzeźbotwórcza działalność wiatru

1

Rzeźbotwórcza działalność lodowców i wód pochodzących z ich topnienia

1

Zjawiska krasowe

1

 

Sprawdzian Wiadomości

1

 

 

Atmosfera (8)

Atmosfera – skład chemiczny budowa i zróżnicowanie

1

Atmosfera

Poznanie i zrozumienie:

– wpływu procesów pogodowych i

klimatotwórczych oraz czynników

geograficznych na cechy

pogody i klimatu;

– przyczyn i konsekwencji zmienności

pogody;

– możliwości prognozowania

pogody;

– konsekwencji anomalii pogodowych;

– charakteru zagrożeń i obszarów

oraz przyczyn i konsekwencji

występowania klęsk

żywiołowych wywołanych zjawiskami

atmosferycznymi.

 

1 – Uczeń wymienia główne składniki powietrza atmosferycznego, opisuje zróżnicowanie temperatury i ciśnienia powietrza w przekroju pionowym, opisuje warstwy atmosfery i wymienia różnice między nimi, wyjaśnia

znaczenie ozonosfery dla życia na Ziemi, wymienia nazwy przyrządów służących do pomiaru temperatury powietrza, oblicza średnią dobową temperaturę powietrza, oblicza amplitudę temperatury powietrza – dobową i roczną, odczytuje z mapy izoterm temperaturę powietrza 

2 – Uczeń wyjaśnia przyczyny zróżnicowania temperatury powietrza na Ziemi, oblicza temperaturę powietrza na różnych wysokościach, znając pionowy gradient termiczny,

3 – Uczeń opisuje bilans energetyczny atmosfery Ziemi, wyjaśnia powstawanie efektu cieplarnianego, posługuje się terminami: inwersja termiczna, przymrozek, wymienia skale termometryczne,

1 – Uczeń wykazuje zależność ciśnienia atmosferycznego od temperatury powietrza, wymienia jednostki ciśnienia, wymienia nazwy przyrządów służących do pomiaru ciśnienia atmosferycznego oraz prędkości i kierunków wiatrów, odczytuje z mapy izobar ciśnienie atmosferyczne, posługuje się nazwami kierunków wiatrów, wskazuje na mapie obszary

występowania wiatrów zmiennych: bryzy, fenu, opisuje przykłady wpływu tych wiatrów na życie i działalność człowieka, posługuje się terminami: wilgotność powietrza (bezwzględna), temperatura punktu rosy, kondensacja pary wodnej, jądro kondensacji, wymienia i rozpoznaje rodzaje opadów i osadów atmosferycznych,

2 – Uczeń wyjaśnia przyczyny zróżnicowania ciśnienia atmosferycznego na Ziemi, wyznacza kierunki wiatrów względem izobar w wyżu i niżu atmosferycznym,

opisuje rozmieszczenie układów ciśnień oraz krążenie

powietrza w skali planetarnej, wyjaśnia powstawanie wiatrów stałych, wyjaśnia powstawanie monsunów, wskazuje na mapie obszary ich występowania, wyjaśnia powstawanie wiatrów zmiennych: bryzy, fenu, wskazuje na mapie obszary występowania cyklonów tropikalnych, opisuje przykłady ich wpływu na życie i działalność człowieka, wyjaśnia powstawanie chmur oraz opadów i osadów atmosferycznych, opisuje za pomocą mapy zróżnicowanie opadów na Ziemi, wyjaśnia przyczyny ich zróżnicowania, wymienia nazwy przyrządów służących do pomiaru ilości opadów.

3 – Uczeń ocenia wielkość zachmurzenia nieba, wymienia nazwy pięter i rodzajów chmur, wymienia nazwy poszczególnych mas powietrza na Ziemi, wymienia i wskazuje na mapie fronty atmosferyczne na Ziemi, odróżnia front ciepły od chłodnego na podstawie budowy i zjawisk atmosferycznych,

1 – Uczeń odróżnia klimat od pogody, wymienia składniki meteorologiczne, wymienia nazwy i przeznaczenie poszczególnych przyrządów meteorologicznych, wymienia jednostki pomiaru poszczególnych składników meteorologicznych, obserwuje i opisuje zjawiska meteorologiczne, wymienia czynniki geograficzne decydujące o klimacie określonego obszaru w skali globalnej, regionalnej i lokalnej, odróżnia cechy klimatów: wilgotnego od

suchego oraz morskiego od kontynentalnego, wskazuje na mapie zasięgi poszczególnych stref, typów i odmian klimatu,

pór roku, prawidłowo stosuje termin okres wegetacyjny.

2 – Uczeń odczytuje z mapy symbole synoptyczne, opisuje budowę klatki meteorologicznej i jej wyposażenie, opisuje współczesne metody badań pogody i zbierania danych meteorologicznych, opisuje cechy poszczególnych

stref i typów klimatów na Ziemi,

3 – Uczeń rozpoznaje typ klimatu na podstawie jego opisu lub wykresu zmian temperatury powietrza i opadów atmosferycznych w ciągu roku, zna wpływ oscylacji południowej i jej faz na zmiany klimatu na Ziemi

 

Krążenie powietrza w atmosferze

1

Cyrkulacje lokalne – Pasat, monsun, bryza, fen.

1

Chmury i opady

1

Zróżnicowanie pogody i klimatu na Ziemi

1

Badanie pogody – meteorologia i synoptyka

1

Dziura ozonowa – geneza i skutki

 

Ścieżka 2, t.1

1

Efekt cieplarniany – geneza i skutki

 

Ścieżka 2, t.1

1

El Nino i La Nina – charakterystyka oscylacji południowej

 

Ścieżka 2, t.1

1

 

Sprawdzian wiadomości

1

 

 

 

Wody (6)

Morza i oceany świata – skład chemiczny, temperatura, rozmieszczenie i wzajemne powiązania

1

– Poznanie i zrozumienie:

uwarunkowań występowania

i cech wielkich rzek

– warunków powstawania i występowania

jezior, cech ich

wód oraz znaczenia przyrodniczego;

– cech fizycznogeograficznych

oceanów;

– poznanie i zrozumienie wpływu

oceanów na klimat obszarów

lądowych;

– poznanie konsekwencji zmian

układu krążenia wód oceanicznych

 

1 – Uczeń wskazuje na mapie cieśniny łączące oceany i główne morza, podaje ich nazwy, wskazuje na mapie wybrane morza i zatoki (wybór zależy od nauczyciela), podaje ich nazwy, wskazuje na mapie przykłady mórz otwartych i zamkniętych, wymienia główne składniki chemiczne wody

morskiej, porównuje, korzystając z map i innych źródeł informacji, cechy wybranych mórz świata (z uwzględnieniem Morza Bałtyckiego),

2 – Uczeń wyjaśnia powstawanie pływów morskich, opisuje powstawanie fali morskiej i jej przekształcanie się w miarę zbliżania do brzegu, opisuje krążenie wód oceanicznych w skali planetarnej (prądy powierzchniowe i głębinowe), wyjaśnia na przykładach wpływ prądów morskich na klimat, oblicza zasolenie wody w promilach.

3 – Uczeń wyjaśnia przyczyny zróżnicowania temperatury oraz zasolenia wody morskiej i oceanicznej

1 – Uczeń wymienia postaci występowania wody na Ziemi, opisuje obieg wody w przyrodzie, opisuje poszczególne poziomy wód podziemnych, ocenia przydatność poszczególnych rodzajów wód podziemnych dla ludności

i różnych dziedzin gospodarki, wyznacza działy wodne na mapie sieci rzecznej, posługuje się terminami: dorzecze, zlewisko, dział wodny, obszar bezodpływowy, odróżnia rzekę główną od dopływu, wskazuje na mapie obszary bezodpływowe, wskazuje na mapie najdłuższe rzeki oraz największe i najgłębsze jeziora świata, Europy i Polski, podaje ich nazwy, wskazuje na mapie zlewiska i główne dorzecza na poszczególnych kontynentach oraz na terytorium Polski, wyjaśnia przyczyny powstawania jezior, wymienia sposoby

zanikania jezior, wymienia funkcje jezior i bagien w przyrodzie i różnych dziedzinach działalności człowieka.

2 – Uczeń wymienia przykłady jezior z Polski i świata o różnej genezie, wyjaśnia powstawanie wód artezyjskich, wskazuje na mapie obszary występowania wód artezyjskich na Ziemi (w tym również w Polsce), określa zastosowanie wód artezyjskich

3 - Uczeń wymienia składniki bilansu wodnego, wymienia przykłady zastosowań źródeł mineralnych

1 – Uczeń opisuje metody badań hydrologicznych, odczytuje stan wody na wodowskazie, wymienia rodzaje zasilania rzek, wyjaśnia przyczyny zmienności stanu wód w rzekach, odróżnia rzekę stale prowadzącą wodę od rzeki

okresowej i epizodycznej, wyjaśnia przyczyny powstawania wezbrań i niżówek

2 - wskazuje na mapie Polski obszary zagrożone skutkami powodzi, wymienia sposoby ochrony przeciwpowodziowej, porównuje – korzystając z danych statystycznych – przepływ największych rzek świata.

3 – uczeń interpretuje wykresy zmiany przepływu wód w ciągu roku 

1 – Uczeń wymienia formy występowania lodu na Ziemi, opisuje warunki powstawania lodowców, wskazuje na mapie lądolody i główne obszary występowania lodowców górskich, objaśnia termin granica wieloletniego śniegu, wymienia czynniki wpływające na jej wysokość n.p.m., wymienia części

składowe lodowca górskiego, odróżnia lądolód od lodowca górskiego, objaśnia terminy: lodowiec szelfowy i bariera lodowa, wyjaśnia powstawanie gór lodowych, podaje w porządku chronologicznym nazwy wielkich zlodowaceń

czwartorzędowych w Europie i w Polsce,

2 – Uczeń wykazuje zależność między rozmieszczeniem lodowców i klimatem, opisuje zróżnicowanie wysokości granicy wieloletniego śniegu w zależności od szerokości geograficznej, wskazuje na mapie zasięg występowania

trwałej marzłoci, opisuje jej cechy.

3 –Uczeń wskazuje na mapie zasięg występowania lodu stałego i pływającego na morzach, opisuje cechy lądolodu. opisuje powstawanie i znikanie pokrywy lodowej na jeziorach i rzekach

Ruchy wód morskich

1

Wody powierzchniowe rozmieszczenie i charakterystyka

2

Kanały i sztuczne zbiorniki wodne – rozmieszczenie i funkcje

1

Wody podziemne i ich rodzaje

1

Formy występowania lodu na Ziemi

1

 

sprawdzian wiadomości

1

 

 

Świat organizmów żywych (3)

Zróżnicowanie szaty roślinnej i świata zwierzęcego lądów – strefowość w związku z szerokością geograficzną

 

Ścieżka 2, t.4

 

1

Poznanie i zrozumienie:

– cech wybranych zbiorowisk

leśnych i trawiastych. -wpływu środowiska

na zróżnicowanie szaty roślinnej i jej

rozmieszczenie;

- zróżnicowania fauny w zależności od elementów środowiska geograficznego;

- zróżnicowania i rozmieszczenia fauny i flory mórz i oceanów

1 – Uczeń posługuje się terminem flora i fauna, wymienia przykłady przystosowania się roślin i zwierząt do warunków środowiska przyrodniczego, rozpoznaje na ilustracjach i opisuje strefowe formacje roślinne: las równikowy wilgotny, sawannę, półpustynię, las twardolistny, step, tajgę,

tundrę, wykazuje zależność szaty roślinnej i świata roślinnego od wysokości n.p.m., wymienia kolejno, rozpoznaje na ilustracjach i opisuje poszczególne

piętra roślinne w górach Polski.

2 – Uczeń wykazuje na przykładach zależność szaty roślinnej i świata zwierzęcego od budowy geologicznej, klimatu, warunków wodnych i gleby, opisuje warunki życia w poszczególnych strefach mórz i oceanów, objaśnia

terminy: nekton, plankton, opisuje zróżnicowanie zasobów żywych mórz i oceanów, wymienia kolejno i opisuje poszczególne piętra roślinne w górach świata.

3 – Uczeń opisuje przykłady regionalnych odmian głównych formacji roślinnych Ziemi, odróżnia endemit od reliktu, wymienia przykłady endemitów

i reliktów w Polsce.

Piętrowość szaty roślinnej w górach – strefowość w związku z ukształtowaniem powierzchni

1

Fauna i flora mórz i oceanów

1

 

Sprawdzian wiadomości

1

 

 

Gleby (2)

Powstawanie i budowa warstwy glebowej

1

- Zrozumienie zależności między rodzajem występującej na danym obszarze gleby a wpływem innych elementów środowiska geograficznego;

- Poznanie budowy gleb i ich przydatności dla potrzeb działalności gospodarczej

1 – Uczeń wymienia czynniki rozwoju gleb, opisuje proces glebotwórczy, wymienia genetyczne typy gleb na świecie i w Polsce, ocenia ich przydatność rolniczą, odróżnia glebę brunatną od bielicowej, opisuje za pomocą mapy rozmieszczenie głównych typów gleb na świecie i w Polsce,

opisuje ogólne zróżnicowanie gleb.

2 – Uczeń wykazuje zależność własności fizycznych i chemicznych gleby od budowy geologicznej, klimatu, warunków wodnych, szaty roślinnej, opisuje cechy poszczególnych poziomów profilu glebowego, przyporządkowuje gleby strefowe do stref klimatycznych i roślinnych, przyporządkowuje gleby astrefowe do skał podłoża i warunków wodnych.

3 – Uczeń opisuje poszczególne klasy bonitacyjne gleb Polski.

 

 

Rozmieszczenie gleb na Ziemi – erozja gleb

 

Ścieżka 2, t.5

1

Modul I – razem

62

W tym 9 godzin na sprawdzenie i powtórzenie wiadomości

 

Treści nauczania

Działy programowe

tematy lekcyjne

licz. godz.

Cele

Umiejętności i osiągnięcia ucznia

Przyczyny i skutki nierównomiernego rozmieszczenia ludności na Ziemi

Społeczeństwo

Liczba ludności świata – cykl demograficzny

 

Ścieżka 2, t. 1 i 2

1

-                    utrwalenie znanych i wprowadzenie nowych pojęć z zakresu demografii

-                    doskonalenie umiejętności analizowania danych liczbowych i wykresów demograficznych

-                    doskonalenie umiejętności wykorzystania danych statystycznych do obliczania wskaźników demograficznych

-                    zrozumienie charakteru i zróżnicowania procesów demograficznych

-                    rozumienie pojęć związanych z procesami migracji

1-      Uczeń opisuje, korzystając z danych statystycznych, zmiany liczby ludności świata, wyjaśnia przyczyny i wymienia skutki eksplozji demograficznej, porównuje strukturę społeczeństw starych i młodych, opisuje za pomocą map zróżnicowanie przyrostu naturalnego wybranych obszarów na świecie, zna rozmieszczenie głównych skupisk emigracji polskiej.

2-      Uczeń oblicza współczynniki: urodzeń, zgonów i przyrostu naturalnego, zna pojęcie dzietności i salda migracji. Na przykładzie Polski wyjaśnia przyczyny zmiany stopy urodzeń i zgonów, przyrostu naturalnego i struktury płci. Porównuje i interpretuje piramidę płci i wieku dla Polski i innych wybranych krajów świata, określa na bazie piramidy wieku fazę rozwoju danej społeczności.

3-      Uczeń opisuje teorię cyklu demograficznego, przewiduje skutki wysokiego i niskiego przyrostu naturalnego, wymienia przyczyny zróżnicowania długości trwania życia na świecie, wskazuje przemiany zachodzące w strukturze polskich emigrantów w XIX i XX wieku, wyjaśnia na konkretnych przykładach zjawisko uchodźstwa.

Migracje ludności świata – rys historyczny i główne kierunki

1

„Polska diaspora” oraz problemy uchodźstwa we współczesnym świecie

1

 

Sprawdzian wiadomości

1

 

 

Osadnictwo

Typy osadnictwa miejskiego i wiejskiego

1

-                    poznanie najważniejszych współczesnych i historycznych tendencji przekształcania sieci osadniczej

-                    poznanie funkcji miast oraz rozmieszczenia wielkich zespołów miejskich swiata

1-      Uczeń zna kryteria odróżniające miasto od wsi, porównuje strukturę zawodową społeczności miejskich i wiejskich, na przykładzie polski wymienia różne funkcje miast, zna i wskazuje na przykładach współczesne formy urbanizacji.

2-      Na określonym przykładzie uczeń opisuje wewnętrzną strukturę funkcjonalną, potrafi opisać historyczny rozwój wybranej aglomeracji (konurbacji), określa rangę miasta na podstawie różnych kryteriów, zna pojęcie dezurbanizacji i deglomeracji.

3-      Uczeń opisuje na wybranych przykładach układy urbanistyczne miast i osad powstałych w różnych okresach historycznych, potrafi ocenić wybrany teren z najbliższego otoczenia szkoły z punktu widzenia potrzeb rozwoju zabudowy miejskiej.

Struktura i funkcjonowanie miast świata

1

Układ przestrzenny miast w różnych okresach historycznych

 

Ścieżka 2, t. 2

1

 

 

sprawdzian wiadomości

1

 

 

Rolnictwo i wyżywienie ludności

Główne dziedziny produkcji rolnej w wybranych państwach świata

 

Ścieżka 2, t. 5

Uprawy zbożowe

1

-                    poznanie rozmieszczenia głównych rejonów rolniczych świata

-                    poznanie współczesnych form ustroju rolnego

-                    poznanie zróżnicowania poziomu rolnictwa na podstawie wybranych wskaźników gospodarczych

-                    poznanie przyrodniczych i pozaprzyrodniczych uwarunkowań rozwoju rolnictwa w Polsce i na świecie

1-      Uczeń prawidłowo stosuje terminy: plony i zbiory roślin uprawnych, oblicza plony, odróżnia gospodarkę intensywną od ekstensywnej, towarową od konsumpcyjnej, porównuje – korzystając z map i źródeł statystycznych, wielkość i strukturę produkcji zwierzęcej oraz roślinnej w wybranych państwach świata, wymienia przeznaczenie i zastosowanie poszczególnych upraw i zwierząt hodowlanych.

2-      Uczeń ocenia wymagania klimatyczne i glebowe wybranych roślin uprawnych, wskazuje ich zastosowania, ocenia wymagania paszowe i znaczenie niektórych zwierząt hodowlanych, wyjaśnia przyczyny zróżnicowania natężenia upraw wybranych roślin oraz chowu wybranych zwierząt gospodarskich na świecie i w Polsce.

3-      Uczeń wskazuje na przykładach zależność rozmieszczenia upraw wybranych roślin oraz rozmieszczenia chowu niektórych gatunków zwierząt gospodarskich od warunków przyrodniczych i pozaprzyrodniczych

Rośliny przemysłowe używki i owoce

1

Dziedziny produkcji zwierzęcej

1

Rolnictwo i hodowla w Polsce

1

 

sprawdzian wiadomości

1

 

 

Procesy industrializacji

Problemy pozyskiwania i wykorzystania surowców

 

Ścieżka 2, t. 1, 2 i 3

Surowce przemysłowe podział i rozmieszczenie

1

-                    poznanie pojęć i klasyfikacji związanej z surowcami naturalnymi

-                    przedstawienie rozmieszczenia bogactw mineralnych (szczególnie surowców energetycznych)

-                    poznanie struktury gałęziowej przemysłu i jej rozmieszczenie na przykładzie Polski

-                    poznanie rozmieszczenia i struktury głównych okręgów przemysłowych świata i Polski

 

1-      Uczeń wymienia przykłady zasobów odnawialnych, nieodnawialnych i stałych, wymienia przykłady surowców przemysłowych, opisuje rozwój poszczególnych gałęzi przemysłu, wymienia zanikające i rozwijające się gałęzie produkcji przemysłowej, wymienia cechy nowoczesnego przemysłu.

2-      Uczeń wymienia skutki eksploatacji, transportu i wykorzystania tradycyjnych surowców energetycznych, wyjaśnia przyczyny wyczerpywania się tradycyjnych źródeł energii, uzasadnia przyczyny dominacji energetyki cieplnej w Polsce, wykazuje zależność struktury przemysłowej od poziomu rozwoju gospodarczego kraju, na przykładach wybranych krajów opisuje cechy nowoczesnego przemysłu.

3-      ocenia możliwości wykorzystania w Polsce alternatywnych źródeł energii, wyjaśnia zagrożenia i szanse procesu globalizacji produkcji przemysłowej

Zmiany i obecne zróżnicowanie produkcji przemysłowej świata i Polski

 

Ścieżka 2, t. 2

Przegląd głównych gałęzi przemysłu na przykładzie Polski

1

Regiony przemysłowe świata

1

Regiony przemysłowe Polski

1

 

sprawdzian wiadomości

1

 

 

Komunikacja

Zróżnicowanie systemów komunikacyjnych świata

1

-                    przypomnienie zakresu znaczeniowego terminów: komunikacja, transport, łączność

-                    zrozumienie znaczenia komunikacji we współczesnym świecie

-                    poznanie struktury i gęstości sieci transportowej Polski

 

1-      Uczeń wymienia rodzaje komunikacji, porównuje wady i zalety poszczególnych środków transportu, wymienia ich zastosowania i ograniczenia, opisuje za pomocą mapy zróżnicowanie gęstości sieci kolejowej i drogowej na świecie i w Polsce, wskazuje na mapie główne drogi wodne i szlaki transportu lotniczego w Europie i w Polsce, opisuje wpływ łączności na przemiany społeczne.

2-      Uczeń opisuje główne trendy w rozwoju transportu lądowego, wskazuje zależność rozwoju gospodarczego od rozwoju komunikacji i łączności, porównuje znaczenie i stopień rozwoju poszczególnych środków transportu w Polsce z innymi krajami.

3-      Uczeń dobiera środek transportu do rodzaju i przeznaczenia ładunku, opisuje bariery transportowe i sposoby ich pokonywania.

Komunikacja i transport w Polsce

 

Ścieżka 3, t. 15

1

 

Warunki życia ludności

Znaczenie usług w życiu i gospodarce człowieka

1

-                    wyjaśnienie pojęć: trzeci sektor, dostępność usług

-                    uświadomienie wpływu dostępności usług i ich struktury na jakość życia społeczeństw

1-      Uczeń ocenia wpływ usług na kształtowanie się warunków życia, wymienia rodzaje usług.

2-      Uczeń opisuje dostępność usług jako czynnika wpływającego na warunki życia, wymienia przykłady usług o różnym zasięgu oddziaływania, wymienia czynniki lokalizacji poszczególnych usług, wymienia wielkie miasta Polski i Europy – ośrodki nauki i kultury.

3-      Uczeń wskazuje na mapie wybrane ośrodki usług specjalistycznych w Europie i w Polsce.

 

sprawdzian wiadomości

1

 

 

Przemiany gospodarcze i polityczne w świecie

Czynniki przemian politycznych świata

Kolonializm i jego trwały ślad we współczesnej strukturze politycznej świata

1

-                    analiza wybranych przykładów zmian społecznych, gospodarczych i politycznych występujących w Polsce i na świecie

-                    kształcenie krytycznej postawy wobec toczących się procesów przemian gospodarczych, społecznych i politycznych

1-      Uczeń wskazuje na mapie politycznej wybrane państwa świata i ich stolice, wskazuje najmniejsze i największe (obszarowo i ludnościowo) państwa świata, wskazuje najbogatsze i najbiedniejsze państwa świata, wymienia skutki kolonializmu i wskazuje na mapie dawne mocarstwa kolonialne i ich strefy wpływów, objaśnia termin „neokolonializm”.

2-      Uczeń ocenia znaczenie położna geopolitycznego na przykładzie Polski, opisuje przebieg dekolonizacji i rozpadu państw wielonarodościowych, opisuje współczesne procesy integracji politycznej i gospodarczej, opisuje charakter transformacji ustrojowej i gospodarczej Polski w ostatnim dziesięcioleciu.

3-      Uczeń dostrzega i ocenia zagrożenia płynące z integracji jak i dezintegracji politycznej i gospodarczej świata

Współczesne przemiany polityczne świata

1

 

 

Współczesne przemiany polityczno-gospodarcze w Polsce

 

Ścieżka 3, t. 3 i 7

1

 

sprawdzian wiadomości

1

 

 

Moduł II - razem

26

W tym 6 godzin na sprawdzenie i powtórzenie wiadomości

 

*Tematy dotyczące turystyki i wypoczynku realizowane są w ramach przedmiotów zawodowych.

Autor zastrzega możliwość rozszerzenia niektórych tematów na wypadek uzyskania dodatkowej godziny z puli godzin dyrektorskich!

Plan wynikowy oparto na programie nauczania DKOS–4015–41/01

Realizacja programu odbywać się będzie w oparciu o podręcznik: „Geografia” cz. 1 i 2. Podręcznik dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum, zakres podstawowy, autor: Paweł Wład, wydawnictwo: Ortus